GİRİŞ

Merkezi idare ve mahalli idarelerde halen uygulanmakta olan program bütçe sistemi merkezi idarede 1973, belediyelerde 1991, il özel idarelerinde ise 1996 yılında uygulanmaya başlanmıştır. Program bütçe sistemine geçerken hizmet maliyet ilişkisinin kurulması, program sorumlularının tespiti hedeflenmiş ancak, mevcut kodlama sistematiği, kurumların ana hizmet birimlerinin alt alta sıralanmasından ibaret olmuş, aynı program kodları farklı kurumlarda farklı hizmetleri içermiş, bu ise mevcut sınıflandırmayı analize elverişli olmaktan uzaklaştırmış, program sorumlularını bütçe sınıflandırmasından hareketle tespit etme imkanı kalmamıştır. Mevcut bütçe kodlamasında, sınıflandırma sistematiğinin kaybedilmiş olması, yeterli bir kurumsal sınıflandırma ve fonksiyonel sınıflandırma yapılmamış olması nedeniyle analize elverişli bir ortam yaratılamaması ve mevcut kodlamanın uluslararası karşılaştırmaların yapılmasına imkan vermiyor olması yeni bütçe sınıflandırması arayışlarının ortaya çıkmasına neden olmuştur.

1995 yılında merkezi idare tarafından kamunun yeniden yapılandırılmasını amaçlayan Kamu Mali Yönetim Projesi kapsamında yeni bir bütçe sınıflandırması üzerine çalışmalar başlatılmış, uluslararası kabul edilmiş kayıt sistemi olan Devlet Mali İstatistikleri GFS (Government Finance Statistics) ile Avrupa Birliğinde uygulanan ESA?95 (European System of İntegrated Economic Accounts) standartlarına uygun yeni bir bütçe sınıflandırması hazırlanmıştır.

Yeni bütçe kod yapısı kurumsal sınıflandırma, fonksiyonel sınıflandırma ve ekonomik sınıflandırma olmak üzere üç ana gruptan oluşmakta olup, fonksiyonel sınıflandırma ile ekonomik sınıflandırma arasında ayrıca finansman tipi sınıflandırma yer almaktadır.

Bu kodlamayla yeni ve istenilen bütçeleme sistemini uygulamak mümkün olabilecektir. Yeni bütçe kodlamasının getirdiği önemli yenilikler, program sorumlusunun tespitine imkan vermesi, mevcut bütçede var olmayan fonksiyonel sınıflandırmanın sağlanması, detaylı bir kurumsal kodlamaya yer verilmesi, aynı kodlamanın konsolide bütçeli kuruluşlar dışındaki kuruluşlarda da uygulanabilir olması, uluslararası karşılaştırmalara imkan vermesi ve ölçmeye ve analize elverişli olması olarak sıralanabilir. Bu özellikleri ve özellikle de analize elverişli istatistiki veriler üretmeye imkan vermesi nedenleriyle yeni bütçe kodlaması Analitik Bütçe Sınıflandırması olarak adlandırılmıştır.

Kamu Mali Yönetim Projesi kapsamında genel devlet tanımına dahil belediyeler ve il özel idareleri için de ortak standart taşıyan ve uluslararası standartlara uygun karşılaştırılabilir ve konsolide edilebilir bir analitik bütçe sistemi ve tahakkuk esasına dayalı çerçeve muhasebe hesap planının hazırlanması amacıyla, Bakanlığımız ile Maliye Bakanlığınca müştereken bir çalışma yürütülmekte olup, yeni bütçe ve muhasebe sisteminin 2005 yılında mahalli idarelerin tamamında uygulanması hedeflenmiştir.

Bu bağlamda 2003 yılında pilot uygulama çalışmaları başlatılmış, Ankara İl Özel İdaresi, Ankara Büyükşehir Belediyesi, Keçiören Belediyesi, Pursaklar Belediyesi, Kayseri İl Özel İdaresi, Kayseri Büyükşehir Belediyesi, Kocasinan Belediyesi, Melikgazi Belediyesi, Kayseri Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü, Kahramanmaraş İl Özel İdaresi, Kahramanmaraş Belediyesi ve Yozgat İl Özel İdaresi pilot kurum olarak seçilmiş, daha sonra bu kurumlara İstanbul İl Özel İdaresi, Erzurum İl Özel İdaresi ve Rize İl Özel İdaresi eklenmiştir. Pilot uygulamaya 2004 yılında da devam edilmektedir.

Analitik bütçe ve tahakkuk esaslı muhasebeye ilişkin çalışmalar 2005 yılında, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile birlikte uygulanmak üzere Bakanlık Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünce son aşamaya getirilmiştir.